subhash inamdar

subhash inamdar

Thursday, December 1, 2016

मानपत्र- पं. भालचंद्र दामोदर देव यांना

पं. भालचंद्र दामोदर देव उर्फ नाना. आपल्या कलासंपन्न आयुष्याच्या या टप्प्यावर वयाची ८१ वर्षे पूर्ण करून आपण ८२व्या वर्षात पदार्पण केले आहे. तुमच्या या कलासाधनेचा गौरव करून तुम्हाला पुढील काळात दीर्घायुष्य लाभावे यासाठी स्वरबहार, सांस्कृतिक पुणे आणि तमाम पुणेकर रसिकांच्या साक्षीने गानवर्धनचे संस्थापक, अध्यक्ष श्री. कृ.ग.धर्माधिकारी यांच्या हस्ते हे मानपत्र देताना खूप आनंद होत आहे.
आपला  जन्म मुंबईचा. साल १९३६. आपले वडील दामोदर चिंतामण देव हे ग्वाल्हेर घराण्याचे प्रसिध्द गायक कै. पंडीत अनंत मनोहर जोशी उर्फ अंतूबुवा यांचे शिष्य. वडिलांना प. गजाननबुवा जोशी यांचे व्हायोलीन आवडायचे..आपल्या एका तरी मुलाने व्हायोलीन शिकावे अशी त्यांची इच्छा. यासाठी वडिलांनीच एक छोटे व्हायोलीन आणून त्यांनीच आपल्याला प्रारंभीचे स्वर-तालाचे ज्ञान दिले..
त्यावेळी आपले वय ९ वर्षाचे होते. वडील महापालिकेच्या शाळेत संगीत शिक्षक असल्याने कधी कधी वडील आपल्याला शाळेत व्हायोलीन वाजविण्यास सांगत.
पुण्यात गायक व हार्मानियम वादक पं. बबवराव कुलकर्णी यांच्याकडे मार्गदर्शनासाठी जावू लागलात. त्यांच्याबरोबर साथही करु लागलात
काही काळ आपली मावसबहीण सौ. लीला इनामदार हिच्याकडून काही गाणी वाजविण्यास शिकलात.
डोंबिवलीस पं. गजाननबुवा जोशी यांच्याकडे व्हायोलीन शिकण्याची नामी संधी आपणास प्राप्त झाली. मुंबईत कुठे बुवांचा कार्यक्रम असेल तर आपणच तंबो-याच्या साथीस असत. त्यामुळे मैफलीत बुवा कसे वाजवतात हे आपणास जवळून अनुभवायला मिळाले. १९५६ ते १९५८ या तीन वर्षांच्या काळात आपल्यावर बुवांच्या संगीताचे उत्तम संस्कार झाले.
पुण्यात प्रसिध्द तबला वादक सूर्यकांत उर्फ छोटू गोखले यांच्याकडून आपण तबलाही आत्मसात केलात.
रेडिओवर लागणारे वादन, गायन ऐकून स्वतःच त्यांना साथ करण्याचा रियाज करून व्हायोलीन वादनाचे स्वतःच धडे गिरविलेत. त्यातूनच आपली वाद्यावरची पकड मजवूत झाली.
आकाशवाणीवरील शास्त्रीय वादनाच्या कार्यक्रमाला आपणाला ५३ वर्षं पूर्ण  झाली . आपल्याला खुद्द पं. गजाननबुवा जोशी यांनी उत्तम व्हायोलिन वादनाबद्दल शाबासकी दिली .
टेलिफोन खात्यात तुम्ही ३६ वर्षे सेवा करून २० वर्षे सुवर्णपदकाचे मानकरीही ठरलात.
सरदार आबासाहेब मुजुमदार, हिराबाई बडोदेकर, दत्तोपंत देशपांडे, प्रा. अरविंद मंगरुळकर, प्रा. ग. ह. रानड़े अशा मान्यवरांकडून आपल्या वादनाला दाद मिळाली.
ख्यातनाम गायिका हिराबाई बडोदेकर पं. नागेश उर्फ राजाभाउ खळीकर ,सुप्रसिध्द संगीतकार , गायक गजाननराव वाटवे, बबनराव नावडीकर, अरूण दाते, यशवंत देव , आनंद माडगूळकर, नकलाकार वि.र. गोडे यांच्या बरोबर साथ करण्याचा आपणाला योग आला. `स्वरानंद` संस्थेत अनेक वर्षे साथ कऱण्याची संधी आपणास मिळाली.
पुण्याच्या भारत गायन समाजात सलग ४६ वर्षे व्हायोलीन वादनाचे शिक्षण देण्याचे काम अतिशय निष्ठेने केल्याने संगीतकार नौशाद अली यांच्या हस्ते  `आदर्श शिक्षक` म्हणून आपला गौरव करण्यात आला.
आपली व्हायोलीन वादनाची कलापरंपरा कन्येला ..सौ. चारूशीला गोसावी यांना दिलीत..त्याही व्हायोलीन वादनात पारंगत असून रसिकांची वाहवा मिळवित आहेत.
आपला नातू रविराज गोसावी उत्तम तबलापटू आहे. नात सौ. मधुरा तळेगावकर यांच्यात स्वर-तालाचे संस्कार मुळातच आहेत.
आपली पत्नी सौ. नीला देव यांनाही गाण्याची आवड..पण संसारातली शिस्त, परंपरा आणि घरची जबाबदारी यामुळे त्यांना आपली आवड जोपासता आली नाही..पण आपणाला त्यांनी पुरेपुर साथ दिली.
सेवानिवृत्तीनंतर येणारे रिकामपण आपल्याला  व्हायोलीनने कधीच जाणवू दिले नाही. वयाच्या ८१ व्या वर्षीही आपण येणा-या साधकांना व्हायोलीन वादनाचे धडे देत आहात. मुंबईच्या  `रायकर व्हायोलीन अॅकॅडमी `कडून आपणाला `व्हायोलीन गुरू `ही उपाधाही दिली गेली.
जगण्यातली शिस्त आणि संगीतातला अचूकपणा  आपल्यात आजही आहे. म्हणूनच आजही आपण तेवढेच कार्य़रत असता.
आपल्या ला यापुढील आयुष्यातही असेच आयुरारोग्य लाभो. संगीत कलेची सेवा करण्याची अधिकाधिक संधी आपणास मिळो हीच नटेश्वरचरणी प्रार्थना .






 पुणे, शनिवार ३ डिसेंबर ,२०१६

Wednesday, November 30, 2016

भालचंद्र देव - सहस्त्रचंद्रदर्शना निमित्ताने मैफल



स्वरबहार आणि सांस्कृतिक पुणे च्या वतीने  ज्येष्ठ व्हायोलीनवादक पं. भालचंद्र देव
 यांच्या  सहस्त्रचंद्रदर्शना निमित्ताने
शनिवारी, ३ डिसेंबरला सायंकाळी साडेपाचला
नवी पेठेतल्या निवारा सभागृहात
सत्कार आणि संगीताची मैफल आयोजित केली आहे.

गानवर्धनचे स्स्थापक, अध्यक्ष श्री. कृ.ग.धर्माधिकारी यांच्या हस्ते
 पं. भालचंद्र दामोदर देव यांचा सत्कार केला जाणार आहे.
यात आनंद देशमुख, चित्तरंजन देव यांचा सहभाग असेल.
कार्यक्रमात सौ.मधुरा गोसावी-तळेगावकर,
सौ.चारुशीला गोसावी तसेच स्वतः पं. भालचंद्र दामोदर देव
यांच्या व्हायोलीन वादनाचा आस्वाद रसिकांना घेता येईल.

तबला साथ रविराज गोसावी यांची असून  राजय गोसावी निवेदन करणार आहेत.

हा कार्यक्रम सर्व रसिकांना विनामूल्य खुला आहे.


आपला,
सुभाष इनामदार.
सांकृतिक पुणे करिता
http://culturalpune.blogspot.in/
subhashinamdar@gmail.com
9552596276

Thursday, June 9, 2016

संगीत धेय्य ठरविणा-या कलावंताला जोग ट्रस्टचा आधार


‘स्वरगंध प्रतिष्ठान’ या नावाने आज गुरुपुष्याच्या मुहूर्तावर संगीत क्षेत्रात आपली कारकीर्द घडविणा-या कलावंताला पं. प्रभाकर जोग यांनी  ट्रस्टची स्थापना करून आपले समाजासाठीचे योगदान दिले. प्रभात कंपनीच्या मालकांच्या बंगल्यानजीक असलेल्या सुरेश रानडे यांच्या घरी या ट्रस्टची अधिकृत घोषणा केली गेली.. यावेळी स्वतः प्रभाकर जोग आणि इतर ट्रस्टी मंडळींसह. स्वरांनदचे प्रा. प्रकाश भोंडे, शास्त्रीय गायिका शैला दातार आदी मान्यवर उपस्थित होते. शास्त्रीय व उपशास्त्रीय संगीतात (करिअर करू इच्छिणाऱ्या आणि आर्थिकदृष्ट्या कमकुवत असणाऱ्या विद्यार्थ्यांची निवड करून त्यांना या ट्रस्टतर्फे यंदापासून वार्षिक शिष्यवृत्ती देण्यात
येणार आहे.
त्यासाठी राज्यभरातून उचित विद्यार्थ्यांची निवड करण्यात येईल. ट्रस्टमध्ये जोग यांच्यासह सुरेश रानडे, शिरीषकुमार उपाध्ये,  विनोद बापट (वकील) आणि रवींद्र आपटे या विश्वस्तांचा समावेश असणार आहे. हे सारे याप्रसंगी उपस्थित होते.

समाजाने अनेक वर्षे आपल्या कलेला उरीशिरी घेत प्रेम केलं. आता त्याची परतफेड करता यावी आणि संगीतात काही करू पाहणाऱ्या तरुणांना केवळ पैशाच्या अडचणींनी मागे परतावे लागू नये, म्हणून आपण हा निर्णय घेतल्याचे जोग यांनीघेतला आहे.. ‘अनेक गुणी कलाकारांना केवळ पैशाच्या समस्येमुळे आपली कला पुढे नेता येणे कठीण होते. अशा गुणी विद्यार्थ्यांच्या कलेला आर्थिक हातभार लावण्याचे काम हा ट्रस्ट करणार आहे.


.ते सांगतात‘‘आज मी ज्या टप्प्यावर पोचू शकलो, त्यामागे बबनराव नावडीकर यांनी मला केलेल्या मदतीचा मोठा वाटा आहे. आमच्या घरची आर्थिक परिस्थिती माझ्या तरुणपणी बेताचीच होती. मात्र, नावडीकरांनी मला आर्थिक मदतीचा हात दिला. त्यामुळे मला माझा संगीताभ्यास सुरू ठेवता आला. आज मीही नावडीकरांप्रमाणेच इतरांच्या मदतीला उभा राहू पाहत आहे. त्यातून नवे ‘प्रभाकर जोग’ भविष्यात उभे राहिल्यास मला आनंद होईल.’


वयाच्या १२व्या वर्षी पुण्यातील वाड्यांमधून सव्वा रुपया आणि नारळ या बिदागीवर व्हायोलिन वादनाचे कार्यक्रम करणारे जोग हे पुढे संगीत दिग्दर्शक सुधीर फडके यांचे सहायक झाले. गीतरामायणांमधील गाण्यांमध्ये प्रभाकर जोग यांचे व्हायोलिनचे सूर असत. त्यांनी गीतरामायणाच्या सुमारे ५०० कार्यक्रमांना साथ दिली. ‘लपविलास तू हिरवा चाफा’ या गीतापासून प्रभाकर जोग हे स्वतंत्र संगीतकार म्हणून महाराष्ट्राला माहीत झाले. स्नेहल भाटकर यांच्याकडे जोग यांनी ‘गुरुदेवदत्त’ या १९५१ सालच्या चित्रपटात व्हायोलिन वादनाचे काम केले. जोग यांनी नोटेशन कलेत प्रावीण्य मिळवले. त्यांनी मराठी चित्रसृष्टीतील संगीतकार श्रीनिवास खळे, दशरथ पुजारी, पं. हृदयनाथ मंगेशकर, यशवंत देव, वसंत पवार, राम कदम व वसंत प्रभू यांच्यासोबत काम केले. ‘जावई माझा भला’ हा त्यांचा पहिला मराठी चित्रपट असून, त्यांनी २२ चित्रपटांना संगीत दिले आहे.

Saturday, May 28, 2016

जेव्हा अरूण दाते शब्दातून गातात...

शुक्रतारा...पुस्तकांच्या निमित्ताने



त्यांचे गाणे आजही अनेक गायक आपापल्या आवाजात ते गातात..त्याला टाळ्याही पडतात...मात्र वयाची बांधिलकी आल्याने आता वयाच्या ८३ व्या ते गाऊ शकत नाहीत..मात्र त्यांच्या प्रत्येक गाण्याच्या असंख्य तबकड्या आणि सीडी अनेक रसिकांच्या घरात ऐकल्या जात आहेत..४ मे १९९४ ला असाच एक साहित्य क्षेत्रातला चमत्कार घडला...शतदा प्रेम करावे...यां नावाने अरूण दाते यांनी आपल्या आयुष्यातस्या आठवणी शब्दरूपाने पुस्तकातून मांडल्य़ा...हेही पुस्तक त्यांच्या गाण्य़ाइतकेच सुरेल झाले होते..त्याचे प्रकाशन शिवसेनाप्रमुख बाळासाहेब ठाकरे यांनी केले..

त्याला आता २१ वर्ष झाली...आजही तीच आवृत्ती फिरते आहे...आता मात्र ते पुस्तक बाजारात मिळत नाही...म्हणूनच मोरया प्रकाशनाने ते शुक्रतारा ..या नावाने..अरुण दाते यांच्या सुगम संगीताच्या गाण्याला ५५ वर्षे पुरी झाली ..या निमित्ताने तेच पुस्तक प्रकाशित केले.. 

पुण्यात यशवंतराव चव्हाण नाट्यगृह  २६ मे रोजी रसिकांनी तुडूंब भरले होते..अतुल दाते यांच्यामुळे या गितांचाही आस्वाद रसिकांना घेता आला...ज्येष्ठ पत्रकार विजय कुवळेकर यांच्या हस्ते हे पुस्तक पुन्हा रसिंकाच्या चरणी रूजू झाले..सुलभा तेरणीर आणि धनश्री लेले यांच्यामुळे ते लिखित स्वरूपात साकार झाले...समर्थ रामदासांचा जीवनपट खुलवून सांगणारे अभ्यासू संतसाहित्याचे अब्यासक सुनिल चिंचोळकर हेही इथे ङजर होते..

स्वतः अरूण दाते सारे अनुभवत रंगमंचावर दिलखुलासपणे दाद देत होते..रंगमंचावर शुक्रतारा पुस्तकाचे मुखपृश्ठ झळकत होते..रसिकांना अरुण दाते यांच्या गाण्यांचा ‘स्वरगंगा’ हा कार्यक्रम ऐकण्याची.  उत्सुकता होती..ती गाणी आज मंदार आपटे, श्रीरंग भावे, शरयू दाते, रेवा तिजारे हे कलाकार ती सादर करणार होती..

मात्र या पुस्तकांची दुसरी आवृत्ती निघायला २१ व्रषी लागावी ही खंत अनेकांच्या भाषणातून व्य़क्त होत होती.. दाते साहेबांच्या दोन मैफली असतात..एक गाण्याची मैफल आणि एक गप्पांची मैफल..विजय कुवळेकरांनी यातल्या काही आठवणीही इथे सांगितल्या..टेक्स्टाईल इंजियरची परिक्षा नापास होऊनही नापासाची तार जेव्हा इंदूरला बाबांच्या..रामुभौय्यांच्या हाती पोहोटली तेव्हा बाबांनी सर्वांना बोलावून पार्टी द्यायचे ठरले..तेव्हा बाबा म्हणाले होते..


`टेक्स्टाईल इंजिनियरिंगमध्ये पास होणारे संख्य लोक असतील पण नापास झाला तरी उत्तम गाणारा दुस-या कुणाचा मुलगा आहे का..``..ह्या वडीलांनी मुलाला दिलेला आत्मविश्वास आजही ठळकपणे सांगितला पाहिजे..प्रतिभावंताचे काम हे चंद्रासारखे असले पाहिजे..हे बा.भ. बोरकारांचे सांगणे कुवळेकरांनी इथे आवर्जुन सांगितले..अरू भेय्यानी आपल्याला आलेल्या असंख्य दाहक गोष्टींचे चांदण्यामध्ये रूपांतर करून लोकांना दिले.. शुक्रता-याला जे तेज लाभले ते या चांदण्याचे तेज आहे. ते कधीही ढळणे शक्य नाही...असेही कुवळेकरांनी स्पष्ट केले..

ज्यांनी हे पुस्तक शब्दांकित केले त्यांनी सांगितले की ते जेवढे उत्तम गातात..तेवढेच ते उत्तम बोलतातही..ते बोलणे टिपण्याची संधी मिळाल्याचे समाधान सुलभा तेरणीकरांनी आपल्या संवादात सांगितले..
सा-या कार्यक्रमाचे संचालन ऋचा थत्ते यांनी अनके निवेदक रंगमंचावर आणि मान्यवर स्टेजवर असताना धाडसाने..उत्तम केले

‘शुक्रतारा’ या गाण्याला नुकतीच पूर्ण झालेली ५५ वर्षे, देशात आणि परदेशात ‘शुक्रतारा’चे झालेले २ हजार ६०० प्रयोग, अरुण दाते यांचे ८३ व्या वर्षांतील पदार्पण या निमित्ताने मराठी भावसंगीतातील ‘शुक्रतारा’ असणाऱ्या अरुण दाते यांचा जीवनप्रवास नव्या स्वरूपात रसिकांपर्यत..वाचकांपर्य़त पोहोचले याचा आनंद इथे व्यक्त होत होता..




- सुभाष इनामदार, पुणे
9552596276

Wednesday, February 17, 2016

मानव्याच्या निमित्ताने रंगला गदिमायन..



मानव्य संस्थेच्या संस्थापिका विजयाताई लवाटे...
देहविक्रय करून चरितार्थ करणाऱ्या असहाय्य स्त्रियांचा आधार असलेल्या.....फूटपाथवर भाजीपासून कपड्यांपर्यंतच्या वस्तूंची विक्री करणाऱ्या हजारो कष्टक-यांचा आधार असलेल्या.....एड्सग्रस्त मुलांच्या पाठीवरून फिरणारा आईच्या मायेचा हात असणाऱ्या 'मानव्य' संस्था च्या कर्त्या धर्त्या….मानवतेचा, प्रेमाचा, वात्सल्याचा आणि निरपेक्ष माणुसकीचा वारसा देणा-या ... विजयाताई लवाटे.....!!!

एचआयव्ही बाधित मुलांना त्यांचे जीवन सुखाने जगता यावे याच उद्देशातून सामाजिक कार्यकर्त्यां विजयाताई लवाटे यांनी ‘मानव्य’ संस्थेच्या कार्याची मुहूर्तमेढ रोवली.
आता त्याला अकरा वर्षे झाली..काल म्हणजे ११ फेब्रुवारी २०१६ हा त्यांचा स्मृतिदिन..तो एस एम जोशी सभागृहात साजरा केला गेला..मानव्य संस्थेत आपल्या पुढच्या आयुष्याची दिशा ठरविणारी मुलंही इथे एकमेकांना बिलगून आपल्या या प्रेमाचा ओलावा शोधत होती..
यानिमित्ताने डॉ. अारुंधती सरदेसाई यांनी या मुलांच्या जीवनात आई-वडील, आजीःआजोबांचे प्रेम मिळावे अशी अपेक्षा व्यक्त करीत ...विजयाताई लवाटे यांच्या कार्याची स्तुती  तिथे सर्वांच्या तोंडून होत होती..त्यांच्या कार्याने वाढलेल्या संस्थेचे बळ वाढविणारी आर्तिक मदतही लोक देत होते..एकूणच मानव्यच्या कार्याची पोचपावती समाज देत होता..

त्यातच भर म्हणून अलौकिक प्रतिभेचे कवी, लेखक, कलावंत आणि गीतरामायण लिहून अजरामर केलेले गदिमांचे मोठेपण सांगत त्यांच्या चित्रपट गीतांना पुन्हा एकदा सादर करून ती पोचपावती आपल्या गदीमायन या कार्यक्रमातून गदिमापुत्र आनंद माडगूळकर यांनी मानव्यसाठी जमलेल्या उपस्थितांना त्या काळाची आठवण करून दिली..
त्यांच्या थोरवीच्या आणि कवीतल्या श्रेष्ठत्वाची उदाहरणे देऊन गदिमांचा जीवनपट आनंद माडगूळकर सांगत होते..

नाटककार बाळ कोल्हटकरांनी आनंदला जेव्हा गीतरामायणातले एखादे गाणे म्हण म्हणून आग्रह करताना ते सादर करताना त्यांच्या डळ्यातून घळघळा अश्रूंचा बांध फुटला..आणि त्यांनी सांगितले ते ऐकताना गदिमा माझ्यासमोर मूर्तीमंत उभे राहिले...हेच गदिमा पुन्हा आपल्या स्मरणात आणण्याचे कसब आनंद माडगूळकरांच्या वाणीत त्यांच्या निवेदनात आणि त्यांच्या ओघवत्या गीतात पुरेपुर आहे..हे रसिकांनी जाणले...आणि गदिमायनच्या कार्यक्रमाचे स्वागत करत हा कार्यक्रम एकत रहावा ..गदिमा पुन्हा एकदा आपल्या कथानकातून बाहेर येत ओजस्वी वाणीने प्रतिभेचे लेणे लाभलेल्या पुत्राकरवी ऐकण्याचे भाग्य मिळाल्याचा आनंद इथे येत राहिला..

त्याचे सूत्रसंचालन करणा-या विनया देसाई यांचाही सहभाग लाभल्याने ही मैफल सुरु होता होता केव्हा संपली ते कळलेही नाही..
खर तर असा कार्यक्रम मानव्यच्या व्यासपीठावर ऐकायला मिळाला याचे समाधान वाटते..









-सुभाष इनामदार, पुणे
subhashinamdar@gmail.com
9552596276